Hortus Botanicus w Amsterdamie to jeden z najstarszych ogrodów botanicznych na świecie, a tuż obok leży zoo Artis. Połączenie tych dwóch miejsc daje dobry plan z motylami, palmiarnią i zwierzętami, także z dziećmi. Poniżej znajdziesz, co zobaczyć w każdym z nich, jak zaplanować dzień i czego sprawdzić przed zakupem biletów.
Czym jest Hortus Botanicus?
Hortus Botanicus to ogród botaniczny w dzielnicy Plantage w Amsterdamie, założony w 1638 roku. Pierwotnie nosił nazwę Hortus Medicus i służył lekarzom oraz aptekarzom jako ogród zielarski, bo wyciągi roślinne były wtedy podstawowym sposobem leczenia. Lekarze i farmaceuci zdawali tu egzaminy i szkolili się.

Dziś to miejsce łączy kolekcję roślin z zabytkowymi budynkami i szklarniami. Adres to Plantage Middenlaan. Ogród nie jest tylko zielenią do spaceru, bo zachował znaczenie naukowe i ma w kolekcji gatunki zagrożone.
Hortus Botanicus w Amsterdamie to osobna wizyta z własnym tempem. Jeśli planujesz szerszy wyjazd, przydatny będzie przewodnik po muzea w Amsterdamie, w którym opisano, które muzea warto odwiedzić i jak kupić bilety.
Przed wizytą w ogrodzie dobrze zaplanować dzień między palmami i stawami, a przy wejściu warto kupić bilet do Hortus Botanicus. (link partnerski)
Jak ogród zmieniał się przez wieki?
Miasto Amsterdam założyło ogród w 1638 roku, a kolekcję budowano w XVII wieku z roślin i nasion przywożonych przez kupców Kompanii Wschodnioindyjskiej. Część z nich miała znaczenie lecznicze, a część handlowe.
Jedna kawowa roślina z tego ogrodu stała się praprzodkiem całej kultury kawy w Ameryce Środkowej i Południowej. Dwie niewielkie doniczkowe palmy olejne przywiezione z Mauritiusa dały nasiona, które rozprzestrzeniono w całej Azji Południowo-Wschodniej, a później stały się ważnym źródłem dochodu w Indiach Holenderskich.
W 1646 roku dyrektorem został Johannes Snippendaal. Policzył wtedy 796 gatunków roślin, z których większość miała zastosowanie lecznicze. Część z nich rośnie do dziś w ogrodzie Snippendaal.
Kolejnym ważnym nazwiskiem jest Hugo de Vries, dyrektor w latach od 1885 do 1918, który przyciągnął do ogrodu uwagę międzynarodową. W 1987 roku ogród prawie zbankrutował, gdy Uniwersytet Amsterdamski przestał pokrywać koszty, ale wsparcie prywatnych darczyńców uchroniło go przed zamknięciem. Obecnie ogród wspiera miasto.
Które rośliny warto zobaczyć w ogrodzie?
Kolekcja jest znana z drzew i roślin, a niektóre z nich są zagrożone wyginięciem. Najczęściej wymieniane jest perskie żelazne drzewo, czyli parrotia perska. Warto też zwrócić uwagę na:
- kwitnącą wiktorię, czyli wielką roślinę wodną z rodziny lilii wodnych,
- katalpę, której pień można oglądać w szczegółach,
- platan klonolistny z charakterystyczną korą,
- rośliny z kolekcji leczniczej w ogrodzie Snippendaal, które odtwarzają XVII-wieczną aptekę.
Spacer po ogrodzie nie wymaga planu tras, bo kolekcja jest zgrupowana w kilku wyraźnych częściach. Najlepiej zacząć od ogrodu historycznego, a potem przejść do szklarni, żeby zobaczyć rośliny z różnych stron świata.
Co w szklarniach i zabytkowych budynkach?
Największą atrakcją dla wielu osób są szklarnie. Duża szklarnia obejmuje trzy różne tropikalne klimaty, więc w jednym budynku zmienia się wilgotność i roślinność. W środku żyją też motyle, w tym rzadkie gatunki przezroczystych skrzydeł.
Palmiarnia powstała w 1912 roku. Laboratorium Hugo de Vriesa z 1915 roku jest przykładem architektury ekspresjonizmu szkoły amsterdamskiej. Oranżeria pochodzi z 1875 roku, a sześciokątny pawilon z końca XVII wieku. Brama wejściowa powstała na początku XVIII wieku.
W ogrodzie są dwie sale, które służą do konferencji i uroczystości, oraz kawiarnia. Zabytkowe budynki są elementem zwiedzania, więc warto poświęcić im czas między szklarniami a parkiem.
Czym jest zoo Artis i dlaczego ma dwa nazwy?
Artis to pełna nazwa Natura Artis Magistra, łacińskie hasło oznaczające „natura jest nauczycielką sztuki”. W skrócie mówi się Artis, czyli zoo Artis w Amsterdamie. W zestawieniach pojawia się też nazwa Artis Royal Zoo.
Zoo założyli w 1838 roku trzej miłośnicy zoologii: Gerard Westerman, J.W.H. Werlemann i J.J. Wijsmuller, nazywani „trzema W”. Na początku dostęp mieli tylko członkowie, a od 1851 roku otwierano je dla publiczności we wrześniu. Od 1920 roku jest dostępne przez cały rok.
Nazwa skróciła się przez bramy. Zoo miało trzy wejścia z napisami „Natura”, „Artis” i „Magistra”, ale otwarte było zwykle tylko środkowe, z napisem „Artis”. Dlatego większość ludzi zapamiętała krótką formę.
Historia zoo ma też trudniejsze momenty. Ostatnia znana w niewoli kwagga zdechła w Artis 12 sierpnia 1883 roku. Ludzie wtedy nie zdawali sobie sprawy, że to ostatni osobnik tego gatunku.
Co poza zoo kryje Artis?
Artis to nie tylko zwierzęta. Na terenie są akwarium, planetarium, arboretum, Micropia oraz Groote Museum, czyli „wielkie muzeum”. Część kolekcji sztuki wystawiono w budynku akwarium.
W Artis znajduje się 27 zabytkowych budynków, mostów i stawów, z których większość nadal służy jako wybiegi. Akwarium zbudowano w 1882 roku na gruncie dzierżawionym od miasta, pod warunkiem, że będzie tam wyłącznie muzeum. Diorama Heimansa z 1926 roku znajduje się z tyłu akwarium. Biblioteka pochodzi z 1867 roku.
Biblioteka specjalizuje się w historii zoologii i botaniki. Przechowuje też archiwa niektórych zoologów i botaników, na przykład Hugo de Vriesa. Jest częścią zbiorów specjalnych Uniwersytetu Amsterdamskiego.
Artis w ostatnich latach poprawia warunki życia zwierząt, a przeszłość kolonialna nie zawsze jest omawiana w materiałach edukacyjnych tak szczegółowo, jak można by oczekiwać.
Jak połączyć wizytę w ogrodzie i w Artis?
Oba miejsca leżą w dzielnicy Plantage, więc da się je zobaczyć w jednym planie dnia. Ogród jest spokojniejszy i nadaje się na dłuższe przystanki przy szklarniach. Zoo zabiera więcej czasu, bo ma wiele wybiegów i kilka budynków do obejrzenia.
| Miejsce | Rok założenia | Dzielnica |
|---|---|---|
| Hortus Botanicus | 1638 | Plantage |
| Zoo Artis | 1838 | Plantage |
Dojazd do Artis wygodnie zaplanować tramwajem, bo na przystanku Artis zatrzymuje się linia tramwajowa. Aktualne linie sprawdź w rozkładzie przewoźnika.
Po zwiedzaniu można przejść do Vondelparku, który leży w dzielnicy Zuid i jest dobrym miejscem na odpoczynek. Osoby zainteresowane piłką nożną mogą zajrzeć na Johan Cruijff ArenA, stadion w dzielnicy Zuidoost, przy ArenA Boulevard.
Czy z dziećmi warto wybrać ten zestaw?
Tak, zestaw ogród i zoo dobrze sprawdza się z dziećmi. W ogrodzie dzieci mogą obserwować motyle w szklarni i zobaczyć rośliny, których nie widzą na co dzień, na przykład palmy i rośliny wodne. Szklarnie z różnymi klimatami są też krótką lekcją geografii.
W Artis najwięcej uwagi przyciągają zwierzęta, a także akwarium i planetarium. Micropia, czyli muzeum mikroorganizmów, może zainteresować starsze dzieci. Kwagga i inne historyczne wątki są bardziej dla dorosłych.
Przy planowaniu z dziećmi warto zostawić czas na przerwę. Kawiarnia w ogrodzie i przestrzeń między wybiegami pozwalają odpocząć. Więcej o rodzinnym zwiedzaniu miasta znajdziesz w artykule Amsterdam z dziećmi.
Jak kupić bilety i od czego zacząć planowanie?
Ceny biletów do ogrodu i do zoo są różne, więc sprawdź je osobno na stronie obiektu. Godziny otwarcia też warto zweryfikować przed wyjazdem w serwisie zoo.
Zacznij od ustalenia, który obiekt jest dla ciebie ważniejszy, i zaplanuj dzień tak, żeby zostawić czas na szklarnie i zwierzęta. Wybierz dzień, w którym chcesz spędzić na miejscu najwięcej godzin, i zarezerwuj go w pierwszej kolejności.
Przed zakupem biletów otwórz oficjalną stronę ogrodu. Tam znajdziesz aktualne zasady wejścia.
Najkrótsze odpowiedzi
Czy Hortus Botanicus w Amsterdamie jest zabytkowy?
Tak, wiele elementów pochodzi z XVII i XVIII wieku, a palmiarnia z 1912 roku i laboratorium z 1915 roku też są zabytkowe. Ogród jest jednym z najstarszych ogrodów botanicznych na świecie.
Dlaczego zoo Artis ma tak długą nazwę?
Pełna nazwa to Natura Artis Magistra. Przy bramach były trzy napisy, ale otwarta zwykle była tylko środkowa, z napisem „Artis”, i stąd utrwaliła się krótka forma.
Czy warto kupować bilet łączony do ogrodu i zoo?
Sprawdź na oficjalnych stronach obu miejsc, czy jest taka oferta i jak wygląda aktualny cennik. Ceny i zasady mogą się zmieniać.
Jak dojechać do Artis?
Przystanek tramwajowy Artis znajduje się w pobliżu zoo. Aktualne linie i rozkłady sprawdź w oficjalnym serwisie przewoźnika przed wyjazdem.
Czy w ogrodzie są motyle?
Tak, w szklarni żyją motyle, w tym rzadkie gatunki o przezroczystych skrzydłach. To jedna z najbardziej charakterystycznych atrakcji dla dzieci.
Ile zwiedzania zaplanować w obu miejscach?
Zależy to od tempa i zainteresowań. Ogród spokojnie zwiedza się w pół dnia, a zoo wymaga osobnej rezerwy czasu, zwłaszcza przy wizycie z dziećmi.
